De meeste mensen maken in hun leven één of meer crisissen mee. Dat zijn niet de leukste fasen van je leven, maar misschien wel de belangrijkste. Een manier om naar een crisis in je leven te kijken is door de crisis te zien als een wake up call. Het leven (of je Zelf) laat je weten, dat er verandering nodig is in je leven. En niet alleen dat: die verandering is hoognodig en daarom klopt het leven hard aan je deur. Niet altijd, maar vaak wel, zijn er al eerder aanwijzingen geweest dat er verandering nodig was en heb je die genegeerd of waren ze niet krachtig genoeg om je in beweging te krijgen. Tijdens een crisis explodeert de veranderingsbehoefte als het ware en kun je er niet meer om heen of slechts tegen een hoge prijs. Een crisis is een manier van het leven om je los te breken uit een patroon dat je niet meer dient.

Inhoud

Soorten crisissen

Crisissen zijn er in vele soorten en maten. Er zijn echter wel een aantal levensgebieden aan te wijzen waarop crisissen veel voor komen:

  • relatie: relatiecrisissen zijn ‘populair’. Het echtscheidingspercentage is volgens de cijfers van het CBS de afgelopen 10 jaar opgeschoven van circa 33% tot rond de 40%. Daar zijn verschillende oorzaken voor, waar ik hier niet verder op in zal gaan; één van die oorzaken is echter dat het leven een relatiecrisis kan gebruiken om je wakker te schudden uit een manier van samen leven die niet meer bij je past. Vaak beperkt het zich hier niet puur tot de relatie en als je de uitdaging aan neemt zal je waarschijnlijk ook een groot stuk van je verleden opruimen. N.B. een ziekte die heel erg duidelijk laat zien dat je leven om verandering vraagt is burn-out, en alles wat daar op lijkt.
  • werk: problemen op het werk, met in het ergste geval ontslag tot gevolg, is ook een veel voorkomende terrein waarop crisissen kunnen toe slaan. Het kan zijn dat je in een massaontslag mee gaan of dat je wordt weg-gereorganiseerd en dat is vervelend; in principe is het echter niet persoonlijk, wat het makkelijker maakt om er mee om te gaan. Gaat het om een conflict met een collega of met een leidinggevende, dan is de impact vaak een stuk groter, omdat het dan wel persoonlijk wordt. Met name hiërarchische arbeidsconflicten, i.e. met een leidinggevende, kan heel erg raken aan onverwerkte ouder-kind patronen uit de kindertijd. Neem je de crisis als uitdaging aan, dan kun je dus ook een flinke heling bewerkstelligen waar het de relatie met je ouders (of andere verzorgers) betreft.
  • ziekte: gezondheidsproblemen kunnen tot stevige crisissen leiden, zeker als het om levensbedreigende ziekten gaat, zoals kanker, of als er grote en pijnlijke operaties nodig zijn. Bij een ernstige ziekte kun je er niet meer om heen, het confronteert je met de eindigheid van het leven, met de dood. Ga je deze confrontatie met het leven daadwerkelijk aan en kun je de ziekte zien als wake up call dan kan dit grote veranderingen in je leven bewerkstelligen. N.B. een ziekte die heel erg duidelijk laat zien dat je leven om verandering vraagt is burn-out, en alles wat daar op lijkt.
  • dood: life is a fatal disease en de dood is de ultieme ziekte. Het kan daarbij gaan om je eigen stervensproces of om het overlijden van een dierbare. Gaat het om je eigen dood, dan is de kunst om vrede te krijgen met je leven zoals het geweest is. Gaat het om de dood van een naaste, dan confronteert het je, net zoals een ernstige ziekte, met de tijdelijkheid en kwetsbaarheid van het leven. Zeker het overlijden van een partner of een kind kan er zwaar in hakken, maar ook het overlijden van ouders kan er aardig inhakken. Een overlijden van een naaste hoeft geen crisis te zijn, het is immers deel van het leven, maar het kán dat wel zijn. Het verwerken van een overlijden duurt vaak vele jaren. Als je de handschoen van deze crisis oppakt, dan kun je in het reine komen met leven en dood en, als het je ouders of broers en zussen betreft, dan kun je ook schoon schip maken met familiepatronen.

Kleinere bronnen van crisis

Er zijn ook kleinere bronnen van crisis:

  • crisis: verhuizingverhuizing: het klinkt misschien wat vreemd, maar verhuizing hoort bij de top 5 van de grootste stressoren. Dus ook een verhuizing kan je in een crisis werpen.
  • pensionering: werk is voor veel mensen (vooral mannen) een belangrijke levensinvulling en het gebeurt nogal eens dat mensen na hun pensionering in een gat vallen, depressief worden, ziek worden of zelfs dood neervallen. Het is vaak een grote levensverandering en dat kan aanleiding zijn voor een crisis, met name als je je heel erg geïdentificeerd hebt met je baan.
  • empty nest: kinderen die het huis verlaten kan een periode van crisis inleiden. Bij moeders zal dit waarschijnlijk meer voorkomen dan bij mannen. Het is met name een probleem voor vrouwen die zich geïdentificeerd hebben met het moederschap. Het vraagt om een nieuwe levensinvulling.

Crisis door positieve levensveranderingen

Crisissen worden overigens niet alleen veroorzaakt door negatieve veranderingen. Ook schijnbaar positieve veranderingen kunnen tot een crisis leiden:

  • de geboorte van een kind: postnatale depressie, of postpartum depressie zoals dat tegenwoordig wordt genoemd, komt volgens het Trimbos Instituut bij circa 13% van de moeders voor.
  • trouwen: het vreemde verschijnsel doet zich voor dat mensen vaak jaren samen kunnen wonen en als ze besluiten te trouwen dat het huwelijk dan binnen een paar jaar voorbij is. Hier kunnen verschillende oorzaken voor worden aangewezen, waar ik hier verder niet op in zal gaan; feit is dat het tot een crisis aanleiding kan zijn.
  • hierboven heb ik al verhuizen genoemd, wat ook een verbetering kan zijn, en pensioen wat ook positief kan zijn in de zin van dat je vrij bent om te doen en te laten wat je wil.

Het nut van een crisis

Crisissituaties te kust en te keur, dus. Of een situatie uitgroeit tot een crisis weet je niet; dat hangt af van een aantal factoren, zoals:

  • de intensiteit van de crisis
  • de duur van de crisis
  • de gevolgen voor je leven
  • je persoonlijkheid
  • je mate van psychische stabiliteit
  • de mate waarin je eerder in je leven getraumatiseerd bent
  • hoeveel schaduwwerk je verricht hebt
  • de bereidheid tot verandering
  • de bereidheid om je patronen onder ogen te komen
  • de mate van controle die je wil houden

Hoe meer een situatie raakt aan verdrongen stukken van jezelf hoe heftiger een crisis zal zijn. Oftewel, hoe meer je bereid bent onder ogen te komen wat er speelt hoe makkelijker je door een crisis heen zult komen en hoe meer het je leven zal verrijken. Maar waarom zijn crisissen nodig? Kan het niet wat makkelijker, wat soepeler, wat geleidelijker? Het is mijn ervaring dat dat niet kan; immers, anders zou het wel zo gebeurd zijn. Crisissen zijn nodig in die situaties dat je echt uit beperkende patronen moet worden los gehamerd, net zoals je een roestige moer los kunt krijgen door er met een hamer een flinke klap op te geven.

“Een crisis vraagt echt om vrij breken.”

Wat de boer niet kent vreet hij niet

wat de boer niet kent

Ons ego, ons afgescheiden ik, is grotendeels een overlevingsmechanisme, een zelfbeschermingsmechanisme. De essentie van het ego is angst en al de gedachten en handelingen van het ego komen, als je terug gaat naar de kern er van, voort uit angst; angst voor het eigen bestaan. Van daaruit heeft het ego een heel arsenaal aan overlevingsstrategieën ontwikkeld. Deze strategieën moet het overleven garanderen, het moet een bepaalde mate van veiligheid creëren. Dit is echter geen echte veiligheid, want er ligt, vanuit ego-standpunt, altijd gevaar op de loer. Het is dus meer een gewapende vrede dat het ego creëert dan echte vrede. Vanuit deze overlevingsdrang en angst voor het onbekende heeft het ego de neiging om vast te houden aan dat wat het kent, aan de patronen die het in de loop van het leven heeft opgebouwd. De meeste van deze patronen vinden hun basis in de kindertijd. De meest basale patronen ontstaan in het gezin van herkomst (of pleeggezin, kindertehuis of waar je ook maar opgegroeid mag zijn; om het verhaal compact te houden ga ik hier nu niet verder op in). In het verlengde daarvan wordt je gevormd door de familie waarbinnen je geboren bent, het dorp, de stad of de streek waar je geboortewiegje stond, je vaderland, de cultuur, het ras en de religie waar je toe behoort. Hoe globaler de invloeden (land, ras, cultuur, religie) hoe dieper in het onderbewuste ze liggen; je gaat mee op deze grotere stromingen en daarbinnen wordt jouw persoonlijke kleuring bepaald door wat dichter bij huis lag (gezin van herkomst, familie).

Opvoeding: je krijgt iets en je raakt iets kwijt

Al vroeg in het leven beginnen zich de gedachten- en gedragspatronen te ontwikkelen. Als kind pas je je aan aan de situatie waarin je terecht komt en dan met name aan je gezin van herkomst:

“dat gedrag wat gewenst is ga je versterken en dat wat niet gewenst is ga je onderdrukken.”

Een kind voelt heel duidelijk aan wat er van hem of haar verwacht wordt en het past zich aan, ook als dat bijvoorbeeld betekent dat je de rol van het zwarte schaap op je moet nemen of je assepoester moet spelen.

“Wat aanpassing je geeft is dat je er bij hoort, wat je kwijt raakt is een deel van je eigenheid.”

Er bij horen is puur vanuit overleving belangrijk. Als baby en klein kind ben je voor je overleving volledig afhankelijk van je omgeving, dus om te overleven moet je er voor zorgen dat je omgeving je accepteert en je geeft wat je nodig hebt om te kunnen overleven. Je moet er dus voor zorgen dat je  geaccepteerd wordt en als kind voel je feilloos aan wat daar voor nodig is. Je schikt je daarin en dat betekent per definitie dat je een deel van je eigenheid moet onderdrukken. Elke gezin en elke familie heeft een bepaalde manier van omgaan met elkaar; dat is geaccepteerd gedrag. Zolang je je daar aan houdt hoor je er bij, hou je je er niet aan dan wordt je in meer of mindere mate uitgestoten. Dit is overlevingsgedrag op groepsniveau. Door middel van subtiele of expliciete geboden en verboden wordt je duidelijk gemaakt wat acceptabel is en wat niet; men laat je de gevolgen ervaren als je je niet aan deze regels houdt, de ene keer heel subtiel, een andere keer heel erg duidelijk. Hierdoor wordt je gevormd. Deze patronen nestelen zich vaak in het onderbewuste waardoor je ‘vergeet’ waarom je doet wat je doet.

“Het gedrag wordt een automatisme: je schiet zo snel in de aanpassing dat je het zelf niet eens in de gaten hebt.”

Deze automatische patronen geven vastigheid en een bepaald gevoel van veiligheid, wat vanuit overlevingsperspectief belangrijk is. Een deel van deze patronen zal zinvol en nuttig zijn voor je leven en een deel van deze patronen zal beperkend zijn. Zo is het bijvoorbeeld zinvol en nuttig om de verkeersregels te kennen, zodat je je veilig over straat kunt gaan. Maar er zijn ook patronen die je beperken in je zijn; om een paar voorbeelden te noemen:

  • een man mag niet huilen (zijn jongens en mannen dan niet verdrietig?)een man mag niet huilen
  • een vrouw mag niet assertief zijn (dan ben je een bitch)
  • vooral niet je kop boven het maaiveld uit steken (dan kan je kop er af gaan)
  • het is belangrijk om hard te werken (ongeacht of het zinvol of productief is wat je doet; erg Nederlands)
  • doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg (wederom erg Nederlands; in Amerika wordt excelleren bijvoorbeeld veel meer gewaardeerd)

Het zijn maar wat voorbeelden van, vooral cultuurbepaalde, beperkende overtuigingen. Veel persoonlijker zijn de manier van omgaan in je gezin van herkomst, zoals hoe je je moet gedragen om aandacht en liefde van je ouders te krijgen. Om wat voorbeelden daarvan te noemen:

  • bij zelfstandig ondernemers zie ik vaak dat de ouders heel veel tijd in hun zaak steken en de kinderen dus al vroeg moeten leren om zelfstandig te zijn; vaak te vroeg,
  • als een van de ouders niet in zijn of haar eigen kracht staat, bijvoorbeeld door een chronische ziekte of psychische problemen, dat de kinderen dan al vroeg leren om zichzelf in te houden om de ouder te ontzien of door voor de ouder te gaan zorgen; dit wordt parentificatie genoemd: het kind gaan voor de ouder zorgen in plaats van de ouder voor het kind,
  • als een van de broers of zussen een problem child is, bijvoorbeeld door ziekte, door een handicap of door moeilijk handelbaar gedrag, dan zie ik bij de andere kinderen vaan een terugtrek-houding, want ‘pappa en mamma hebben het al zo moeilijk met het broertje of zusje’; of juist een rebellerende houding om zo aandacht op te eisen,
  • een dominante ouder waardoor je als kind als het ware in een sub-dominante rol gedwongen wordt; mensen die willen domineren hebben nou eenmaal mensen nodig die zich laten domineren.

En zo heeft ieder gezin en iedere familie wel wat. Ook dingen die niet per se binnen het gezin van herkomst hoeven plaats te vinden, zoals pesten op school, kunnen een funeste uitwerking hebben op de psyche en daarmee op het gedrag van kinderen. Het kind leert zo goed en zo kwaad als het kan om te gaan met de opgelegde patronen. Het kind doet wat op dat moment het meest passend is voor de situatie van dat moment, om de overlevingskans het grootst te maken.

Beperkende patronen

Al deze patronen worden vervolgens mee genomen het volwassen leven in en ze worden uitgeleefd in relaties, werksituaties, vriendschappen e.d. Daar blijken de aangeleerde patronen na verloop van tijd vaak niet meer zo goed te werken. Wat in de thuissituatie is aangeleerd wordt geprojecteerd op het hier en nu, maar in het hier en nu is het een andere situatie waar mogelijk ander gedrag gewenst is of beter werkt. Dat wat je als kind geleed hebt en waarmee je jezelf aangepast hebt, gaat in toenemende mate beperkend werken in de volwassenheid. Er worden andere dingen van je gevraagd dan wat je geleerd hebt. Dat wat je van huis uit mee gekregen hebt is onvrij: je hebt maar 1 standaardmogelijkheid om te reageren op bepaalde situaties. Of eigenlijk 2 mogelijkheden, want ik zie vaak dat mensen ook in het tegenovergestelde kunnen schieten. Maar beide polen zijn even onvrij; de vrijheid ligt er immers in dat je je in het middengebied kunt bewegen en per situatie kunt kiezen of je meer de ene of de andere kant op gaat. Daarin is de vrijheid gelegen, maar als je gebonden bent door aangeleerde geboden en verboden dan is die speelruimte er niet en doe je dwangmatig dat wat je geleerd is of het exact tegenovergestelde.

Het leven streeft naar heelheid

Hier speelt nog een tweede belangrijk aspect in mee:

“alles wat je onderdrukt verdwijnt in je onderbewuste en alles wat je wegstopt in je onderbewuste groeit.”

Alles wat je hebt weggestopt groeit en gaat steeds harder aan de deur kloppen. Het onderdrukte stuk wil gezien worden en het wil geleefd worden. Vandaar ook mijn stelling:

“het leven streeft naar heelheid en het brengt dus alles aan het licht wat niet heel is.´

Je bent hier op aarde om jouw volledige potentieel, jouw volledige zijn, te leven. Noodgedwongen ben je jezelf gaan inperken. Dat geldt voor iedereen; het enige verschil is dat mate waarin en het effect dat het heeft op je leven. Dat deel van jezelf dat je vanuit overleving/aanpassing bent gaan onderdrukken gaat steeds harder aan de deur kloppen, totdat het zo sterk wordt dat het zich niet meer laat weg drukken. En dat is het moment dat de crisis toe slaat: je krijgt dat wat je niet wilde zien in your face, je wordt met je neus op de feiten gedrukt, je krijgt een gigantische spiegel voor gehouden. Dit is vaak flink pijnlijk, maar tegelijkertijd geeft het je de mogelijkheid om jezelf te bevrijden van aangeleerd gedrag en beperkende overtuigingen en patronen. Als je de handschoen oppakt kun je weer jezelf zijn, zoals het ook ooit bedoeld was.

Vast houden aan het bekende

Het ego, ons overlevingsmechanisme, is conservatief van aard: het houdt graag vast aan dat wat bekend en daarmee ‘veilig’ is; ook als het juist onveiligheid creëert, maar doordat het voor jou bekend is valt het binnen je comfortzone. Nieuw gedrag vertonen is buiten je comfortzone stappen, het onbekende binnen, en dat geeft per definitie onzekerheid en/of angst. Van nature (in zoverre je het ego als natuurlijk kunt beschouwen) zijn we dus geneigd om vast te houden aan wat we kennen. We zijn geneigd om dezelfde patronen steeds maar weer opnieuw te herhalen, als een computer die op een bepaalde manier geprogrammeerd is en iedere keer trouw zijn programma afloopt. Deze beeldspraak is meer passend dan je misschien beseft: onze mind is wel degelijk een soort computer die je programmeert en het herhaalt eigenlijk alleen maar wat het al kent. Dit vast houden aan het bekende kan behoorlijk extreme vormen aan nemen en het is m.i. de bron van het gros van onze ziekten en psychische problemen. Deze hang naar (schijn)veiligheid leidt tot het volgende:

“gedrag blijf je vertonen zolang het je meer oplevert dan het je kost.”

We blijven in aangeleerd gedrag hangen, totdat we op een punt komen dat het gedrag ons zo veel kost dat we zeggen: “en nu is het genoeg geweest, ik wil dit niet meer!” Dit punt is wat is wat ik de crisis noem: het moment dat je bereid bent om het bekende los te laten en het onbekende binnen te stappen met alle risico’s van dien. Het is mijn ervaring dat er vaak de een of andere vorm van crisis nodig is om deze stap te durven zetten.

Crisis: de kans om vrij te brekenZelf-bevrijding

Het leven gebruikt crisissen als middel om je te helpen vrij te breken uit beperkende patronen, patronen die je belemmeren om jezelf te zijn, met jouw unieke energie, zoals het Gods bedoeling was. Het doet dat met een klap, omdat je anders niet in beweging zou komen: anders zou je dat immers al lang gedaan hebben. Jij bent zoveel meer dan je denkt te zijn en het leven heeft zoveel meer voor jou in petto dan je denkt. Het zijn jouw eigen gedachten die jou klein en ingeperkt houden; al deze beperkende overtuigingen zijn onzin, allemaal. Ze hebben alleen maar waarde, omdat jij er die waarde aan geeft. Deze overtuigingen zijn eerder in je leven ontstaan (en/of in vorige levens) en de enige fout die je hebt gemaakt is om er in te gaan geloven … en daar ben je jezelf kwijt geraakt. Vroeg of laat zal het leven je roepen om terug te keren naar ‘huis’ en een crisis in je leven is één van de manieren waarop het leven dat doet. Ook al kan het behoorlijk heftig zijn, toch zou ik je willen aanraden om de crisis wanneer die zich voor doet met beide handen aan te grijpen. Dit is jouw moment om jezelf te bevrijden en het leven te gaan leiden dat je daadwerkelijk bedoeld was te leiden. Een crisis is een kans om jezelf te bevrijden van allerlei dingen die je hebt aangeleerd en die geen waarheid zijn. De Waarheid is dat jij onbegrensd bent en dat je alles kunt creëren dat recht vanuit je Hart komt … zoals het bedoeld is.

(Door op deze knop te drukken geef ik toestemming om mijn contactgegevens op te slaan)

Ken jij mensen die door een crisis heen gaan?

Als je dit artikel waardevol vindt, deel het dan op je tijdlijn of tag andere personen en/of stuur het door naar mensen die je kent en die ook worstelen met een crisis. Gun het ook hen dat ze hun eerste stappen naar een gezondere levensstijl mogen maken.

Durf jij jouw crisis aan te gaan?

Durf jij het aan om jouw crisis te gebruiken om jezelf te bevrijden? Het is spannend, dat weet ik, misschien zelfs wel eng; het heeft niet voor niets zo ver moeten komen.

Wat heb jij nodig om jouw crisis als hefboom te gebruiken? Wat kan jou steunen? Deel het hier onder.

Pin It on Pinterest

Share This